Prawo autorskie (z ang. copyright) wchodzi w skład szerszej kategorii, jaką jest prawo własności intelektualnej. Do tej grupy zaliczamy również prawo własności przemysłowej, które reguluje między innymi tematykę patentów, wynalazków i znaków towarowych. Aktem traktującym o prawach autorskich jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: „Pr.Aut.”).
Pokaż więcej

Od bazgrołów do utworów

Tworzyć może każdy, z lepszym lub gorszym skutkiem. Z punktu widzenia prawa autorskiego nie ma znaczenia, czy utwór jest uznawany za wartościowy lub czy posiada walory estetyczne. Utworem jest bowiem każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (art.1 Pr.Aut).

Przykłady:

  • tekst, który został wydrukowany, wygłoszony ustnie bądź umieszczony na stronie internetowej, jak również ten przechowywany na dysku,
  • rysunek 5-letniego dziecka, jak uznane dzieło sztuki,
  • fotografie wykonane w celach zarobkowych oraz te amatorskie – wykonywane bez zamiaru ich rozpowszechniania.

Należy jednocześnie pamiętać, że ochroną prawnoautorską nie są objęte odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Wynika to z faktu, że są one traktowane jako elementy rzeczywistości o charakterze obiektywnym, które co najwyżej można odkryć, a nie stworzyć.

Rodzaje utworów

Wśród utworów możemy wyróżnić utwory zależne, czyli wszelkie tłumaczenia, przeróbki, adaptacje utworów oryginalnych. Należy pamiętać, że rozpowszechnianie utworów zależnych wymaga zgody autora oryginalnego dzieła.

Przykład: zarówno oryginalna książka, jak i jej filmowa adaptacja będą chronione prawami autorskimi.

Pojęcie utworu należy rozróżnić od nośnika utworu, którym jest przykładowo pendrive, na którym został zapisany utwór w postaci maszynopisu książki. Co prawda ustawa nie wymaga, by utwór posiadał materialny nośnik, ale taka sytuacja może stwarzać problemy dowodowe przy ewentualnym dochodzeniu roszczeń przez twórcę.

Przykład: opowiedzenie komuś swojego niezanotowanego kawału, zaśpiewanie piosenki bez utrwalenia jej zapisu nutowego.

Czy jestem twórcą?

Twórcą może być wyłącznie osoba fizyczna posiadającą zdolność prawną - dlatego jak na razie osoby prawne, zwierzęta, sztuczna inteligencja nie mogą stworzyć utworu w świetle prawa. Nazwisko twórcy powinno być uwidocznione na utworze lub podane do publicznej wiadomości przy jego rozpowszechnieniu.

Sam proces tworzenia utworu powinien cechować się twórczym wkładem i wysiłkiem intelektualnym twórcy. Przykładowo fotografia obrazu oglądanego w muzeum nie jest utworem, chyba że posiada element artystyczny np. przy wykonywaniu fotografii zastosowano niekonwencjonalne kadrowanie.

Prawa związane z utworem

Prawa autorskie to ogół praw przysługujących twórcy utworu. Nie jest to jednak kategoria jednolita. Dzielimy je na:

  • prawa autorskie osobiste,
  • prawa autorskie majątkowe.

Prawa autorskie osobiste są nieograniczone w czasie, niezbywalne, przysługują bez konieczności dokonywania jakiejkolwiek rejestracji lub opłaty. Ochrona prawnoautorska powstaje z chwilą ustalenia utworu, czyli decyzji twórcy o podzieleniu się swoją pracą z innymi osobami. Twórca zawsze ma więź ze swoim utworem - dlatego nie możemy oznaczać utworu np. książki cudzym imieniem i nazwiskiem, ani przypisywać go sobie, gdyż będzie stanowić to plagiat.

Prawa autorskie osobiste chronią przykładowo:

  • autorstwo utworu,
  • oznaczenie utworu imieniem, nazwiskiem, pseudonimem lub udostępnienie go anonimowo,
  • nienaruszalność formy i treści utworu oraz jego rzetelne wykorzystanie,
  • nadzór nad sposobem korzystania z utworu.

W razie zagrożenia bądź naruszenia praw osobistych twórca może żądać:

  • zaniechania naruszania,
  • usunięcia skutków naruszenia (np. poprzez złożenie oświadczenia w odpowiedniej treści i formie),
  • zasądzenia zadośćuczynienia,
  • zobowiązania sprawcy do uiszczenia sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Po śmierci twórcy z takimi roszczeniami może co do zasady wystąpić: jego małżonek, zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa lub stowarzyszenie twórców (art. 78 Pr.Aut.).

Prawa autorskie majątkowe są natomiast zbywalne, ograniczone w czasie i podlegają dziedziczeniu. Co do zasady wygasają po 70 latach od śmierci twórcy, a w nielicznych przypadkach po 70 latach od chwili rozpowszechnienia utworu. Po tym czasie utwór trafia do tzw. domeny publicznej.

Prawa autorskie majątkowe chronią w szczególności:

  • prawo do korzystania z utworu,
  • prawo do rozporządzania utworem na wszystkich polach eksploatacji,
  • prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

W razie naruszenia praw majątkowych uprawniony (niekoniecznie twórca) może żądać:

  • zaniechania naruszania,
  • usunięcia skutków naruszenia (np. również poprzez złożenie oświadczenia w odpowiedniej treści i formie),
  • naprawienia wyrządzonej szkody,
  • wydania uzyskanych korzyści.

Umowa przenosząca prawa majątkowe lub licencja na korzystanie z praw autorskich

Jako że autorskie prawa majątkowe mogą być przeniesione na inny podmiot, twórca może zawrzeć następujące rodzaje umów dotyczących praw autorskich majątkowych:

1. umowa przenosząca prawa majątkowe, która zawsze powinna być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności,

2. umowa o korzystanie z utworu (zwana też umową licencyjną):

a. wyłączna, gdzie jest tylko jeden licencjobiorca (umowa ta musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności),

b. niewyłączna, gdzie licencjobiorców jest wiele (umowa ta może być zawarta w dowolnej formie).

Zwykle umowy te przewidują wynagrodzenie, które może zostać podwyższone przez sąd w szczególnych sytuacjach (art. 44 Pr.Aut.). Nieodpłatny charakter takiej umowy jest dopuszczalny, ale musi być wyraźnie w niej określony. W umowie należy dokładnie wyszczególnić pola eksploatacji, na których następuje przeniesienie praw majątkowych twórcy. Należy bowiem unikać przyznawania uprawnionemu z umowy szerszych praw niż jest to konieczne.

Pola eksploatacji praw autorskich

Pole eksploatacji to płaszczyzna wykorzystania zapisu i dystrybucji utworu.

Przykład: utrwalanie i zwielokrotnianie utworu, obrót oryginałem.

W praktyce częsta wątpliwość dotyczy autorstwa utworów tworzonych przez pracowników w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Jeśli ustawa bądź umowa o pracę nie stanowią inaczej, to prawa autorskie majątkowe przysługują w tym przypadku jego pracodawcy (art. 12 Pr.Aut.). Pracodawca nabywa na własność również nośnik, na którym utwór utrwalono.

W pewnych przypadkach copyrights (ochrona autorska) ulega ograniczeniu w takim zakresie, że nie jest konieczne uzyskiwać zezwolenia twórcy na korzystanie z jego utworu (art. 23 – 35 Pr.Aut.). Wśród takich sytuacji możemy wyróżnić przykładowo:

  • prawo do korzystania z utworu w ramach dozwolonego użytku osobistego,
  • prawo przedruku,
  • prawo cytatu,
  • prawo parodii, karykatury,
  • prawo do korzystania z informacji zawartych w publicznych przemówieniach, wykładach i kazaniach.

Znak copyright

Niekiedy spotkamy się z utworami opatrzonymi charakterystycznym znakiem copyright (©) wywodzącym się ze Stanów Zjednoczonych. Jego użycie ustala nasze prawa autorskie względem danego utworu. Obecnie zastosowanie tego znaku nie jest konieczne ze względu na konwencję berneńską o ochronie dzieł literackich i artystycznych, którą oprócz Polski ratyfikowało aż 176 innych państw. Stanowi ona, że stworzenie utworu jest wystarczające do przyznania twórcy praw autorskich, a tym samym znak copyright jest dziś przeważnie stosowany jedynie z ostrożności. Potwierdza on przyznane nam przez ustawę prawa, ale oznaczenie nim cudzego utworu bądź twórczości, która nie spełnia kryteriów utworu nie wywoła żadnych skutków. W nielicznych państwach, które powyższej konwencji nie ratyfikowały, znak copyright (wszelkie prawa zastrzeżone) nadal jest niezbędny do powstania praw autorskich.

5
/ 5
(liczba głosów: 
1
)
Twoja ocena

Autor:

Lubasz i Wspólnicy - Kancelaria Radców Prawnych sp.k.

Zespół Kancelarii Radców Prawnych Lubasz i Wspólnicy sp.k. tworzą wykwalifikowani radcowie prawni, adwokaci i prawnicy. W swojej pracy łączymy merytoryczną wiedzę, bogatą praktykę prawną z doświadczeniem naukowym i technicznym (IT). Jesteśmy autorami licznych publikacji i komentarzy do obowiązującego prawa. Od 5 lat organizujemy Konwent Ochrony Danych Osobowych i Informacji oraz liczne szkolenia i warsztaty dla przedsiębiorców. Realizując swoje obowiązki kierujemy się zasadą „Nowocześnie dla biznesu.”

W naszej codziennej pracy:

  • działamy zgodnie z zasadami Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,
  • stale doskonalimy swoje umiejętności i pogłębiamy wiedzę,
  • stawiamy na długotrwałe i oparte na zaufaniu relacje z Klientami i Partnerami,
  • tworzymy nieszablonowe rozwiązania, dopasowane do biznesowych potrzeb i interesu Klienta,
  • jesteśmy odpowiedzialni, dlatego dbamy o bezpieczeństwo prawne Klienta.

Specjalizujemy się w:

  • prawie e-commerce,
  • ochronie danych osobowych,
  • prawie gospodarczym,
  • prawie nieruchomości,
  • compliance.

Więcej na: www.lubasziwspolnicy.pl

Dowiedz się więcej

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Ok, rozumiem.