Jeśli pracujący rodzice po urlopie macierzyńskim i rodzicielskim chcą nadal osobiście opiekować się dzieckiem, kodeks pracy gwarantuje im urlop wychowawczy. Zgodnie z art. 186 kodeksu pracy prawo do urlopu wychowawczego ma każdy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy. Do tego sześciomiesięcznego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Ile trwa urlop wychowawczy?

Urlop wychowawczy liczy 36 miesięcy, ale jeden miesiąc musi pozostać do dyspozycji drugiego rodzica i co do zasady nie można go przenosić między opiekunami. Tak stanowi art. 186 § 4 kodeksu pracy. Jeśli więc dziecko wychowuje się w pełnej rodzinie, to jedno z rodziców będzie mogło wziąć najwyżej 35 miesięcy.

Urlop wychowawczy trzeba wykorzystać do ukończenia przez dziecko szóstego roku życia (art. 186 § 2 k.p.). Natomiast rodzice dziecka niepełnosprawnego (z orzeczeniem o niepełnosprawności albo o jego stopniu) mogą wziąć dodatkowy urlop wychowawczy (do 36 miesięcy), ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Urlop dodatkowy przysługuje bez względu na to, czy pracownik miał urlop w podstawowym wymiarze w pierwszym okresie życia dziecka, tj. do ukończenia przez nie szóstego roku życia. Warunki i zasady jego udzielenia są takie same jak przy urlopie wychowawczym w podstawowym wymiarze. Prawo do nieprzenoszalnej części urlopu obejmuje zarówno wymiar podstawowy, jak i dodatkowy. Jedyny warunek dla tego dodatkowego wychowawczego dotyczy tego, że niepełnosprawne dziecko wymaga osobistej opieki rodzica.

Wymiar urlopu wychowawczego gdy jest tylko jeden opiekun

Zgodnie z art. 186 § 10 k.p. prawo do urlopu wychowawczego w pełnym wymiarze, tj. 36 miesięcy, wyjątkowo przysługuje jednemu rodzicowi. Będzie tak, gdy:

  • drugi rodzic dziecka nie żyje,
  • drugiemu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska,
  • drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo sąd ją ograniczył lub zawiesił.

Może być nawet pięć części urlopu wychowawczego

Tego uprawnienia urlopowego nie trzeba brać na raz, można z niego korzystać na raty – maksymalnie w pięciu częściach. Z poszczególnych części wychowawczego mogą na zmianę korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. Przepisy nie przewidują minimalnej długości każdej z nich.

Także nieprzenoszalną część wychowawczego wolno wybrać ratami

Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie są etatowymi pracownikami, z urlopu wychowawczego w pełnym wymiarze skorzysta tylko jedno z nich (art. 189 [1] k.p.). Mogą jednak zdecydować o tym, że równocześnie oboje zajmą się dzieckiem (art. 186 § 3 [1] k.p.). W takim przypadku łączny urlop wychowawczy nie może przekraczać tego wymiaru, który przyznaje ustawa, czyli do 36 miesięcy. Oznacza to, że jeśli np. przez trzy miesiące będą oboje z potomkiem, to o te 3 miesiące krótszy urlop będzie miał rodzic, który później pozostaje w domu.

Na każde dziecko przysługuje osobny urlop wychowawczy. Kodeks pracy nie ogranicza łącznego czasu przebywania pracownika na urlopach wychowawczych na kolejne dzieci. Bywają więc przypadki nawet kilkunastoletnich urlopów wychowawczych branych na kolejne potomstwo.

Wniosek o urlop wychowawczy koniecznie na piśmie

Aby podwładny mógł rozpocząć wychowawczy, musi złożyć pisemny wniosek do pracodawcy. Etatowiec nie może sam rozpocząć korzystania z tego urlopu, nawet jeśli spełnił wszystkie określone przepisami przesłanki nabycia prawa do niego. Prawo pracy nie daje podstaw, aby przyjąć takie domniemanie, że milczenie pracodawcy jest równoznaczne z akceptacją wniosku pracownika w sprawie udzielania mu urlopu wychowawczego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 11 maja 2011 r., IV SA/WR 28/11).

Występując do pracodawcy o ten urlop, najpóźniej na 21 dni przed deklarowaną datą jego rozpoczęcia, pracownik składa pracodawcy wniosek o jego udzielenie (art. 186 § 7 k.p.). Jeżeli zainteresowany nie dotrzymałby tego terminu, to szef udziela urlopu nie później niż z dniem upływu 21 dni od złożenia wniosku.

Jeśli pracownik złoży wniosek o wychowawczy w trakcie wypowiedzenia umowy o pracę, dostanie go tylko do dnia rozwiązania angażu.

Co powinien zawierać wniosek o urlop wychowawczy?

We wniosku opatrzonym swoim imieniem i nazwiskiem pracownik wskazuje:

  • imię i nazwisko dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy albo jego część,
  • daty rozpoczęcia i zakończenia urlopu wychowawczego,
  • okres urlopu wychowawczego, który dotychczas wykorzystano na dziecko,
  • liczbę części urlopu wychowawczego, z których skorzystano na to dziecko.

Takie wymogi dla tego pisma określa rozporządzenie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U. z 2015 r., poz. 2243; dalej: rozporządzenie).

Wniosek trzeba także złożyć, gdy pracownik decyduje się przedłużyć urlop lub występuje o kolejną jego część po przerwie. W piśmie podaje wtedy kolejny termin wybrania urlopu i liczbę jego części, które już ma za sobą na to dziecko.

Dokumenty niezbędne do złożenia wniosku o urlop wychowawczy

Do wniosku dołącza się dokumenty, których listę także określa rozporządzenie. Podstawowe to:

  • oświadczenie pracownika, że drugi rodzic nie zamierza korzystać z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku albo o okresie, w którym drugi rodzic albo opiekun zamierza wziąć urlop w okresie objętym wnioskiem,
  • kopia prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy, jeżeli rodzic chce korzystać z wydłużonego urlopu.

Oświadczenia o zamiarze korzystania z urlopu nie wymaga się, gdy:

  • drugiemu rodzicowi ograniczono albo pozbawiono go władzy rodzicielskiej,
  • drugiemu opiekunowi dziecka ograniczono albo zwolniono go z opieki.

Jeśli rodzic jako jedyny wnioskuje o pełne 36 miesięcy urlopu wychowawczego, dodaje:

  • skrócony odpis aktu zgonu drugiego rodzica dziecka albo
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ubezwłasnowolnieniu drugiego rodzica dziecka albo dokument, który potwierdza niepełnoletność drugiego rodzica dziecka, gdy rodzice nie są małżeństwem, albo kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ustaleniu ojcostwa, w którym sąd nie przyznał ojcu władzy rodzicielskiej, albo
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo o jej ograniczeniu lub zawieszeniu, albo
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o przyznaniu opieki nad dzieckiem jednemu opiekunowi albo zwolnieniu drugiego opiekuna z opieki.

Jakie obowiązki mają pracodawca i pracownik?

Wniosek o urlop wychowawczy jest dla pracodawcy wiążący. Jeśli pracownik spełnia wymogi określone w kodeksie pracy i rozporządzeniu, to szef nie ma podstaw, aby go odmówić. Gdyby tak zrobił, to naraża się na wykroczenie przeciwko prawu pracownika z art. 281 pkt 5 k.p. Etatowiec, którego pozbawia się możliwości wykorzystania swoich kodeksowych, rodzicielskich uprawnień, może domagać się udzielenia urlopu wychowawczego przed sądem pracy.

Jeśli pracownik rezygnuje z pójścia na urlop wychowawczy, może wycofać wniosek o jego udzielenie. Musi to jednak zrobić nie później niż na siedem dni przed jego rozpoczęciem. Składa wówczas pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie.

Z urlopu wychowawczego etatowcowi wolno zrezygnować w każdym czasie za zgodą pracodawcy. Ale zrobi to także wtedy, gdy szef nie akceptuje jego powrotu do firmy. Zawiadamia wówczas firmę o swojej decyzji na 30 dni przed przewidywanym terminem przyjścia do pracy.

Urlop wychowawczy a wynagrodzenie

Urlop wychowawczy jest niepłatny. Za ten czas budżet państwa finansuje za rodzica składki emerytalno-rentowe i zdrowotną.

Podczas urlopu wychowawczego pracownik może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy. Zezwala mu na to art. 186 [2] kodeksu pracy. Ma prawo także rozpocząć inną działalność, a także naukę lub szkolenie. Ale jest jeden podstawowy warunek – taka aktywność nie może wyłączyć sprawowania osobistej opieki nad potomkiem.

Jeśli pracodawca ustaliłby, że pracownik trwale przestał zajmować się dzieckiem i np. zapisał je do przedszkola lub powierzył babci, wzywa, aby stawił się do pracy. Wyznacza mu wtedy termin powrotu do firmy – najwcześniej po 3 dniach od wezwania, ale nie później niż 30 dni od dnia, kiedy dowiedział się o nadmiernej aktywności urlopowicza.

Powrót do pracy po urlopie wychowawczym

Jeśli pracownik złożył wniosek o urlop wychowawczy, pracodawca ma związane ręce. Nie może mu wypowiedzieć umowy o pracę ani jej rozwiązać od dnia, kiedy pracownik złożył takie pismo do dnia zakończenia urlopu. Gwarantuje to art. 186 [8] § 1 pkt 1 k.p.

Wyjątek dotyczy ogłoszenia upadłości przez pracodawcę lub jego likwidacji oraz gdy zachodzą przyczyny uzasadniające zwolnienie dyscyplinarne. Wtedy pracownik na wychowawczym nie ma ochrony. Do rozstania z korzystającymi z urlopów wychowawczych może też dojść, gdy firma redukuje etaty. Sąd Najwyższy w uchwale z 15 lutego 2006 r. (II PZP 13/05) dopuścił zwolnienie osoby na urlopie wychowawczym w tzw. trybie indywidualnym na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych. Uznał, że jej art. 10 ust. 1 i 2 może być podstawą rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także wtedy, gdy nie doszło do upadłości, likwidacji pracodawcy lub uzasadnionej dyscyplinarki dla pracownika.

Gdy pracownik wraca z urlopu wychowawczego, pracodawca dopuszcza go do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli jednak byłoby to niemożliwe, powinien zaproponować mu stanowisko równorzędne z zajmowanym przed startem urlopu lub inne, które odpowiada jego kwalifikacjom zawodowym. Powinien mu także zapewnić wynagrodzenie nie niższe od tego, jakie pracownik miał na stanowisku, które zajmował przed tym urlopem (art. 186 [4] k.p.).

Przykład wniosku o urlop wychowawczy

(miejscowość, data)

.......................................................

(dane pracownika)

.............................................................
.............................................................
(nazwa i adres pracodawcy)

Wniosek o urlop wychowawczy

Aby zapewnić osobistą opiekę nad dzieckiem:

.................................................................................................................................

(imię i nazwisko dziecka, data urodzenia)

na podstawie art. 186 § 7 kodeksu pracy składam wniosek o udzielenie mi urlopu wychowawczego w wymiarze ...............................

od ............................................... do .................................................

Jednocześnie informuję, że dotychczas:

1. nie korzystałam(em) / korzystałam(em)* z urlopu wychowawczego na to dziecko przez ................................................................................................................

(liczba tygodni lub miesięcy oraz liczba części urlopu)

2. drugi rodzic dziecka korzystał / nie korzystał* z urlopu wychowawczego na to dziecko przez………....................................................................................

(liczba tygodni lub miesięcy)

....................................................

(podpis pracownika)

*niepotrzebne skreślić

5
/ 5
(liczba głosów: 
3
)
Twoja ocena

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Ok, rozumiem.