Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych jest najistotniejszym aktem prawnym, który reguluje w Polsce opodatkowanie dochodów osób fizycznych
Pokaż więcej

Ustawa ta przez prawie 30 lat istnienia w krajowym porządku prawnym była wielokrotnie nowelizowana i uzupełniana czego skutkiem jest m.in. to, iż jej treść zajmuje aż 350 stron maszynopisu. Trudno zatem byłoby w tym miejscu przedstawić całą ustawę PIT. Znacznie łatwiej zapoznać się ze spisem treści tej ustawy, który przedstawia się aktualnie w następujący sposób:

Rozdział 1. Podmiot i przedmiot opodatkowania (art. 1 - 9a)

Rozdział 2. Źródła przychodów (art. 10 - 20a)

Rozdział 3. Zwolnienia przedmiotowe (art. 21)

Rozdział 4. Koszty uzyskania przychodów (art. 22 - 23)

Rozdział 4a. Opodatkowanie stron umowy leasingu (art. 23a - 23l)

Rozdział 4b. Ceny transferowe (art. 23m - 23zf)

Rozdział 5. Szczególne zasady ustalania dochodu (art. 24 - 25a)

Rozdział 5a. Opodatkowanie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych (art. 25b - 25g)

Rozdział 6. Podstawa obliczenia i wysokość podatku (art. 26 - 30g)

Rozdział 6a. Danina solidarnościowa (art. 30h - 30i)

Rozdział 7. Pobór podatku lub zaliczek na podatek przez płatników (art. 31 - 44b)

Rozdział 7b. Zwrot podatku z tytułu wypłaconych należności (art. 44f)

Rozdział 8. Zeznania podatkowe (art. 45 - 45d)

Rozdział 9. Zmiany w przepisach obowiązujących (art. 46 - 51)

Rozdział 10. Przepisy przejściowe i końcowe (art. 52 - 58)

Biorąc pod uwagę, że ustawa jest tak bardzo obszerna, trudno jest sobie wyobrazić, iż przeciętny człowiek – niezajmujący się zawodowo podatkami - mógł w pełni zorientować się w zagadnieniach tej regulacji. Dlatego tak ważne wydaje się zrozumienie podstawowych zasad opodatkowania (poniżej opisanych). Pozwoli to łatwiej identyfikować te transakcje i wydarzenia, które mogą potencjalnie skutkować obowiązkami podatkowymi. Po ich identyfikacji można wówczas zasięgnąć bardziej szczegółowej informacji.

Podmiot i przedmiot opodatkowania

Zgodnie z ustawą PIT opodatkowaniu podlegają dochody osiągane przez osoby zamieszkujące terytorium Rzeczpospolitej Polskiej – bez względu na miejsce osiągania dochodów. Natomiast przychody nierezydentów podatkowych podlegają w Polsce obowiązkowi podatkowemu tylko wtedy, jeżeli zostały tutaj osiągnięte.

Tak określone dochody podlegają opodatkowaniu niezależnie od rodzaju osiągniętego przysporzenia, chyba, że w ustawie wyraźnie wyłączono dany rodzaj przychodów z opodatkowania. Do takich przychodów można zaliczyć np. przychody ze spadków czy przychody wynikające z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (np. przychody z nielegalnych działalności nie podlegają opodatkowaniu PIT).

Źródła przychodu

W celu zrozumienia mechanizmu opodatkowania podatkiem dochodowym należy zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy wyróżnia się dziesięć następujących źródeł przychodu:

  • stosunek służbowy, stosunek pracy, emerytura lub renta (czyli przychody związane z pracą najemną);
  • działalność wykonywana osobiście (wolne zawody);
  • pozarolnicza działalność gospodarcza;
  • działy specjalne produkcji rolnej;
  • najem, dzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze (poza działalnością gospodarczą);
  • kapitały pieniężne i prawa majątkowe inne niż związane z nieruchomościami;
  • odpłatne zbycie:


  • nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,
  • spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,
  • prawa wieczystego użytkowania gruntów,
  • innych rzeczy,

Jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie

  •  działalność prowadzona przez zagraniczną jednostkę kontrolowaną;
  • niezrealizowane zyski
  • inne źródła.

Najistotniejszą cechą konstrukcyjną podatku dochodowego jest to iż, dochód (ewentualnie stratę) dla każdego z powyższych źródeł przychodu ustala się odrębnie. Następnie dochody ze źródeł przychodów opodatkowanych według skali podatkowej należy zsumować ze sobą i od otrzymanej podstawy opodatkowania wyliczyć właściwy podatek (co skutkuje oczywiście tym, że znacznie łatwiej przekroczyć wyższy próg podatkowy, niż gdyby dochody z poszczególnych źródeł przychodu nie podlegały zsumowaniu). Tutaj warto zauważyć, że do źródeł przychodów opodatkowanych według skali podatkowej zaliczamy:

  • Przychody ze stosunku pracy i podobnych umów oraz przychody z emerytury i renty;
  • Przychody z działalności wykonywanej osobiście (z pewnymi wyjątkami);
  • Pozarolnicza działalność gospodarcza opodatkowana na zasadach ogólnych;
  • Działy specjalne produkcji rolnej opodatkowane na zasadach ogólnych;
  • Najem, dzierżawa i inne podobne (z pewnymi wyjątkami);
  • Przychody z praw majątkowych (innych niż związane z nieruchomościami);
  • Odpłatne zbycie rzeczy ruchomych;
  • Inne źródła.

Natomiast dochodów osiąganych ze źródeł opodatkowanych w sposób inny niż według skali podatkowej, w ogóle nie sumuje się ze sobą (podlegają one odrębnemu opodatkowaniu).

W kontekście rozliczania różnych źródeł przychodu, warto też pamiętać, iż poniesiona strata ze źródła przychodu nie może pomniejszać dochodu z odrębnego źródła przychodu. Przykładowo strata z pozarolniczej działalności gospodarczej nie może pomniejszać dochodu ze stosunku pracy.

Dochód

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych za dochód ze źródła przychodów uważa się nadwyżkę sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Mimo zrozumiałej definicji, liczenie dochodu okazuje się jednak często trudnym zadaniem, z tego względu, iż dla różnych źródeł przychodu stosuje się inne zasady rozpoznawania przychodów oraz kosztów. Aby zobrazować te różnice, poniżej opisano podstawowe zasady odnoszące się do najpowszechniej spotykanych rodzajów przychodów:

  • Stosunek pracy

Przy stosunku pracy przychodem są wszelkiego rodzaju otrzymane wypłaty pieniężne oraz wartości pieniężne świadczeń w naturze, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop, jak i również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Natomiast od przychodu pracownika można odliczyć koszty których wysokość jest w ustawie określona ryczałtowo (w miesiącu jest to kwota 250 zł lub 300 zł). Do kosztów pracownika nie można natomiast zaliczyć kosztów faktycznie poniesionych (jak np. kosztów paliwa jeżeli pracownik dojeżdża prywatnym samochodem do biura, czy kosztów szkoleń ponoszonych we własnym zakresie).

  • Umowa zlecenie, Umowa o dzieło

Jeżeli osoba fizyczna osiąga przychody w ramach umowy zlecenia czy dzieło (poza działalnością gospodarczą) to wówczas przychody ustala się analogicznie jak dla przychodów ze stosunku pracy.

Zupełnie inaczej – niż przy umowie o pracę - ustala się natomiast koszty. Wynoszą one przy tego rodzaju umowach zasadniczo równowartość 20% uzyskanego przychodu, z tym że koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe. Jeżeli jednak podatnik udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wspomniane 20%, wtedy koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych – co jednak w praktyce zdarza się rzadko.

  • Działalność gospodarcza

W ramach działalności gospodarczej podatnik ustala przychód z działalności jako ten przychód, który jest faktycznie należny (tj. niekoniecznie otrzymany) za wykonaną usługę czy wydanie rzeczy. Natomiast kosztami uzyskania przychodów są wszelkie koszty, które zostały poniesione dla celów osiągniecia przychodów lub zachowania źródła przychodów (z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

  • Sprzedaż nieruchomości

Kolejną kategorią przychodów, która bardzo często może wiązać się z istotnym kwotowo zobowiązaniem podatkowym jest przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości przez prywatną osobę. W tym przypadku przychodem jest wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Jeżeli jednak cena, bez uzasadnionej przyczyny, znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej.

Koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości stanowią udokumentowane nakłady, które zwiększyły wartość rzeczy, poczynione w czasie ich posiadania. Za koszty uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia, nieruchomości nabytej w nieodpłatny sposób, uważa się także kwotę zapłaconego podatku od spadków i darowizn. Natomiast do kosztów uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości nabytej w drodze spadku zalicza się również udokumentowane koszty nabycia lub wytworzenia poniesione przez spadkodawcę oraz przypadające na podatnika ciężary spadkowe.

Przychody niepodlegające opodatkowaniu i wydatki niebędące kosztami podatkowymi

Ustawodawca przewidział szereg przychodów które mimo ich uzyskania przez podatnika nie stanowią przedmiotu opodatkowania. W art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazano około 150 takich zwolnień. Szereg z nich dotyczy otrzymanych odszkodowań, zapomóg czy innych wpłat o charakterze pomocowym (np. świadczenia z 500+). Ponadto część zwolnień ma na celu zachęcenie do działań uznanych przez ustawodawcę jako pożądane (np. w celu zachęcenia pracodawców do zatrudniania młodych ludzi, dochody z umowy o pracę lub zlecenie - osiągane przez osoby poniżej 26 roku życia - są zwolnione z opodatkowania).

Bardzo ważnym zwolnieniem jest także wyłączenie z opodatkowania dochodów z odpłatnego zbycia nieruchomości, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie trzech lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe.

Z drugiej strony, w ustawie znajdziemy również około 65 rodzajów wydatków, których podatnik nie może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Szereg z nich to koszty ponoszone z winy podatnika lub koszty o charakterze sankcyjnym (np. zapłacone odsetki za zwłokę z tytułu nieterminowych wpłat należności budżetowych czy zapłacone kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów). W katalogu wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodu możemy także znaleźć wydatki które nie mają charakteru definitywnego, jak np. udzielone pożyczki które (z definicji) podlegają zwrotowi.

Stawki opodatkowania

Stawka PIT dla dochodów opodatkowanych według skali podatkowej wynosi 17% do kwoty 85 528 zł. Dochód ponad tę kwotę obciążony jest podatkiem w wysokości 32%.

Natomiast stawka PIT dla dochodów - opodatkowanych w sposób inny niż według skali - wynosi najczęściej 19%, chociaż zdarzają się wyjątki jak np. nagrody konkursowe opodatkowane daniną w wysokości 10% nagrody, czy podatek od przychodów ze źródeł nieujawnionych, który wynosi aż 75% podstawy opodatkowania.

Osoby najlepiej zarabiające powinny mieć na względzie, iż zgodnie z ustawą PIT może na nich ciążyć zobowiązane do zapłaty daniny solidarnościowej w wysokości 4% od nadwyżki sumy dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 ust. 1, 9 i 9a, art. 30b, art. 30c oraz art. 30f.

Obowiązki poboru podatku oraz obowiązki informacyjne

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych reguluje w dosyć szeroki sposób – nie tylko kwestie dotyczące podmiotu i przedmiotu opodatkowania – ale również obowiązki osób, które mają pobierać podatek od podatnika i przekazać należność publicznoprawną do urzędu skarbowego. W tym zakresie można zauważyć, iż ustawodawca przewidział następujące przypadki w których co do zasady osoba wypłacająca należność ma obowiązki podatkowe w zakresie PIT :

  • Przedsiębiorcy wypłacający przychód osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej zobligowani są pobrać podatek przy wypłacie tychże należności. W takich przypadkach przedsiębiorcy informują również o tym właściwy urząd skarbowy, a jeżeli przychód podlega opodatkowaniu skalą podatkową informacja imienna o osiągniętym przychodzie jest przesyłana do urzędu skarbowego oraz podatnika.
  • Przedsiębiorcy wypłacający należności zagranicznym osobom fizycznym (nierezydentom) są zobowiązani pobrać podatek u źródła dla niektórych rodzajów należności (mowa głównie o dochodach o charakterze pasywnym jak odsetki czy należności licencyjne).
5
/ 5
(liczba głosów: 
1
)
Twoja ocena

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo