Odpowiedzialność za długi osoby chorej psychicznie - czy można anulować długi osoby psychicznie chorej?

Czy można starać się anulować długi osobie u której stwierdzono chorobę psychiczną?

Pytanie od: Małgorzata


Nasz ekspert odpowiada

Odpowiedź na to pytanie nie jest łatwa i jednoznaczna. Wszystko zależy bowiem od tego, w którym momencie choroba psychiczna wystąpiła, kiedy choroba psychiczna została stwierdzona, czy w ogóle została stwierdzona, czy osoba zaciągająca zobowiązanie (dług) była chora w chwili zawarcia umowy. Choroba psychiczna jest bowiem wadą oświadczenia woli oraz przesłanką ubezwłasnowolnienia, zarówno częściowego, jak i całkowitego, a kodeks cywilny wiąże z tymi faktami różne skutki prawne, co ma wpływ na ważność czynności prawnej dokonanej przez taką osobę.

Ubezwłasnowolnienie - co oznacza, jakie są jego rodzaje oraz kto i w jakiej sytuacji może zostać ubezwłasnowolniony? 

Jeśli idzie o ubezwłasnowolnienie, to może ono wystąpić jako ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe. Ubezwłasnowolnioną całkowicie może zostać osoba, która ukończyła lat trzynaście, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba, że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.

Kto może dokonywać czynności prawnych w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej?

Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie ma zdolności do czynności prawnej, to znaczy, że nie może ona skutecznie zaciągnąć zobowiązania. Nie ma ona bowiem pełnego rozeznania i w wielu przypadkach nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji składanych oświadczeń woli oraz oświadczeń woli innych uczestników. Dlatego wszelkich czynności prawnych, w imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych, może dokonywać jej przedstawiciel ustawowy (opiekun), w imieniu tej osoby i z bezpośrednim dla niej skutkiem.

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna i jest to tzw. nieważność bezwzględna, co oznacza, że czynność dokonana przez taką osobę nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa, nie może być uzdrowiona. Każdy może powołać się na jej bezwzględną nieważność, a sąd bierze ją pod uwagę z urzędu. 

Kto może być częściowo ubezwłasnowolniony?

Ubezwłasnowolnioną częściowo może być osoba pełnoletnia, która z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę. Osoby takie mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a więc  z pewnymi wyjątkami, ważność czynności prawnej, przez którą ta zaciąga zobowiązanie zależy od zgody jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli umowa została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, musi on potwierdzić tę umowę. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego, jednak może wyznaczyć jemu odpowiedni termin do potwierdzenia umowy.

Ubezwłasnowolnienie a długi

Sytuacja prawna osoby, która posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych, jest dosyć skomplikowana. Z jednej strony, osoba ta jest traktowana przez ustawodawcę tak, jakby w ogóle nie miała zdolności do czynności prawnych, w innych przypadkach – tak, jakby posiadała pełną zdolność do czynności prawnych, w końcu – tak, jakby miała ograniczoną zdolność występowania w obrocie cywilnoprawnym. Osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych nie może samodzielnie dokonywać czynności zobowiązujących, czyli takich, które powodują zwiększenie pasywów w majątku osoby składającej oświadczenie woli i może polegać na zobowiązaniu się do spełnienia określonego świadczenia. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga tak rozumiane zobowiązanie, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. W stosunku do osób ubezwłasnowolnionych częściowo funkcję przedstawiciela ustawowego pełni kurator. 

W przypadku wystąpienia przesłanek do ubezwłasnowolnienia, zarówno częściowego, jak i całkowitego, potrzebne jest sądowe stwierdzenie faktu, że osoba jest ubezwłasnowolniona.

Procedura wszczęcia postępowania o ubezwłasnowolnienie - wniosek o ubezwłasnowolnienie

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie całkowite regulują przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie może być wszczęte tylko na wniosek wskazanych osób, tj.:

  • małżonka osoby, wobec której będzie toczyć się postępowanie o ubezwłasnowolnienie,
  • jej krewnych w linii prostej,
  • rodzeństwa,
  • przedstawiciela ustawowego.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie oraz toczące się na jego podstawie postępowanie sądowe nie przesądzają jeszcze o ubezwłasnowolnieniu osoby w nim wskazanej. Konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego na wielu płaszczyznach z udziałem samego zainteresowanego, biegłych lekarzy: psychiatry, neurologa, czy psychologa oraz innych uczestników postępowania.

W postępowaniu o ubezwłasnowolnienie negatywna opinia biegłego lekarza psychiatry stwierdzająca, że badany nie jest chory psychicznie ani nie cierpi na niedorozwój umysłowy, ma rozstrzygające znaczenie w tym sensie, że sąd nie może wbrew takiej opinii orzec ubezwłasnowolnienia z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego. Sąd może jedynie, jeśli w świetle pozostałego materiału dowodowego nasuną mu się wątpliwości co do poczytalności uczestnika, zażądać opinii innego biegłego psychiatry. Choroba psychiczna sama przez się nie stanowi wystarczającej przesłanki ubezwłasnowolnienia, lecz chory psychicznie musi nie być w stanie kierować swym postępowaniem, a nie każda choroba psychiczna pociąga za sobą taki skutek. Opinia biegłego psychiatry obok stwierdzenia u badanego choroby psychicznej (bądź niedorozwoju albo innych zaburzeń psychicznych), powinna zawierać szczegółową ocenę zakresu jego zdolności kierowania swoim postępowaniem, opartą na gruntowej i wnikliwej analizie jego zachowania się i postępowania, kontaktów z ludźmi w stosunkach rodzinnych, w pracy itp.

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie należy do właściwości sądów okręgowych, właściwych według miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jej pobytu. Utrata zdolności do czynności prawnych, spowodowana całkowitym ubezwłasnowolnieniem, trwa pomimo odzyskania sprawności umysłowej, aż do czasu uchylenia przez sąd tego ubezwłasnowolnienia.

Czy decyzje osoby chorej psychicznie można unieważnić?

Jeśli idzie o chorobę psychiczną jako wadę oświadczenia woli, kodeks cywilny wyraźnie wskazuje, że nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Oznacza to, że nie może ono wywołać skutków prawnych. Swoich roszczeń osoba także może dochodzić w postępowaniu sądowych żądając unieważnienia umowy z koniecznością udowodnienia tego faktu.

2.5
/ 5
(liczba głosów: 
16
)
Twoja ocena

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Ok, rozumiem.