Świadczenia przysługujące z tytułu rozstroju zdrowia poszkodowanego lub śmierci osoby bliskiej

Czy rodzic może ubiegać się o odszkodowanie po śmierci zamężnej córki?

Pytanie od: Barbara


Nasz ekspert odpowiada

W polskim prawie obowiązuje generalna reguła, że w przypadku śmierci osoby bliskiej wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia członkowie rodziny zmarłego mogą po spełnieniu określonych warunków dochodzić roszczeń odszkodowawczych od osoby ponoszącej odpowiedzialność. Świadczenia te stanowią wynagrodzenie szkody powstałej wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia bezpośrednio poszkodowanego.

W tym przypadku mogą wystąpić dwie sytuacje – bezpośrednio poszkodowany zmarł natychmiast lub zmarł dopiero po pewnym czasie od zdarzenia (prawo polskie nie określa w tym przypadku ram czasowych). Konieczne jest wtedy wystąpienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy uszkodzeniem ciała (rozstrojem zdrowia) a śmiercią danej osoby. Obecnie w związku z dynamicznym rozwojem ubezpieczeń, w szczególności ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej, zarówno dobrowolnych jak i obowiązkowych (np. ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych) świadczenia te są wypłacane przez zakłady ubezpieczeń w oparciu o przepisy prawa cywilnego określającego zasady odpowiedzialności cywilnej.

Podstawę do formułowania roszczenia z tytułu śmierci osoby bliskiej stanowi art. 446 k.c., który brzmi następująco:

§ 1. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.

§ 2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Art. 446 k.c. reguluje zasady odpowiedzialności majątkowej osoby odpowiedzialnej za śmierć bezpośrednio poszkodowanego wobec jego rodziny i bliskich. Osoby pośrednio poszkodowane dochodzić mogą renty, odszkodowania oraz zadośćuczynienia. W przepisie tym określono kwestię kompensacji szkód majątkowych (§ 1–3) oraz niemajątkowych (§ 4) osób poszkodowanych pośrednio – w następstwie uszczerbku innej osoby (tzw. bezpośrednio poszkodowanego) spowodowanego czynem niedozwolonym, która w jego wyniku następnie zmarła. W prawie polskim przyznanie świadczeń na podstawie art. 446 k.c. nie zostało ograniczone w zależności od podstawy odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę (odpowiedzialność na zasadzie winy lub odpowiedzialność na zasadzie ryzyka). Roszczenia z art. 446 k.c. nie są uzależnione od tego jaka osoba ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą. Podstawa odpowiedzialności nie wpływa również na wysokość odszkodowania. Na poczet tych świadczeń nie ulegają zaliczeniu świadczenia wypłacane z ubezpieczenia osobowego (ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków). Roszczenia te mają charakter samodzielny i powstają wprost na rzecz osób uprawnionych, są również niezależne od prawa spadkowego.

Rodzaje roszczeń wskazanych w art. 446 k.c. z tytułu szkody majątkowej

W art. 446 k.c. wskazano następujące rodzaje świadczeń, o których mogą ubiegać się poszkodowani:

  • Zwrot kosztów leczenia i pogrzebu. Świadczenie te przysługują każdemu, kto rzeczywiście je poniósł, obejmuje one wszelkie wydatki uzasadnione w świetle stanu wiedzy medycznej (gdy chodzi o koszty leczenia) i zwyczajów lokalnych czy środowiskowych (gdy chodzi o koszty pogrzebu).
  • Renta jest to świadczenie okresowe, którego celem jest zapewnienie uprawnionemu środków utrzymania. Wyróżniamy rentę obligatoryjną przysługującą osobom, względem których na zmarłym ciążył ustawowy obowiązek alimentacyjny, obliczoną stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Druga kategorią renty jest renta fakultatywna przysługującą osobom bliskim, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania. Renta na rzecz osób, wobec których nie ciążył na zmarłym obowiązek prawny dostarczania środków utrzymania, przysługuje osobom bliskim zmarłemu, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania oraz przyznanie żądanie renty jest usprawiedliwione w świetle zasad współżycia społecznego. Renta przyznawana jest na czas oznaczony lub nieoznaczony. W przypadku pojawienia się nowych okoliczności renta podlega waloryzacji zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 907 § 2 k.c. Zgodnie z art. 447 k.c. z ważnych powodów sąd może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu (kapitalizacja renty).
  • Odszkodowanie na rzecz najbliższych członków rodziny. Świadczenie to służy naprawieniu szkód, powstałych wskutek znacznego pogorszenia sytuacji życiowej poszkodowanych. Śmierć poszkodowanego powoduje, że jego bliscy nie mogą liczyć na pomoc i wsparcie z jego strony. Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej polegać może na utracie możliwości uzyskania pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, wychowaniu dzieci. Osoba bliska może otrzymywać zarówno rentę jak i odszkodowania z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Do odszkodowania z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej uprawnieni są tylko najbliżsi członkowie rodziny zmarłego. W orzecznictwie za najbliższych członków rodziny uznaje się zstępnych i wstępnych pierwszego stopnia (dzieci i rodziców), ale również macochę lub ojczyma, dziadków a nawet dalszy krewny może być osobą bliską zmarłemu jeśli zamieszkiwali wspólnie. Jednak odszkodowania przyznawane małżonkom i małoletnim dzieciom są z reguły wyższe niż przyznawane innym poszkodowanym. Odszkodowanie może ulec zmniejszeniu ze względu na przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub powiększenia szkody (śmiertelnego wypadku).

Roszczenie z art. 446 k.c. z tytułu szkody niemajątkowej – zadośćuczynienie

Paragraf 4 statuujący prawo do zadośćuczynienia został dodany do art. 446 KC nowelizacją z 30.5.2008 r. (Dz.U. Nr 116, poz. 731), która weszła w życie 3.8.2008 r., co oznacza, że na podstawie tego przepisu można dochodzić zadośćuczynienia po śmierci osoby, która zmarła o tej dacie. Zadośćuczynienie jest to świadczenie przyznawane na rzecz pośrednio poszkodowanych doznających krzywdy w rezultacie śmierci bezpośrednio poszkodowanego. Krzywda taka polega na negatywnych odczuciach psychicznych w postaci stresu, smutku, poczucia straty, osamotnienia czy tęsknoty. Pomiędzy zdarzeniem szkodzącym oraz śmiercią bezpośrednio poszkodowanego, a także między śmiercią bezpośrednio poszkodowanego a krzywdą występować musi normalny (adekwatny) związek przyczynowy. Uprawnionymi do tego świadczenia są najbliżsi członkowie rodziny, którzy są ujmowani szeroko np. oprócz małżonka, rodziców i dzieci także inne osoby spokrewnione ze zmarłym, jak np. rodzeństwo, dziadkowie czy wnuki, pasierbi pasierbica, ojczym i macocha, narzeczona, a nawet teściowa i teścia lub synowa (osoby, które z uwagi na konkretny układ stosunków faktycznych pozostawały w relacjach szczególnej bliskości, niezależnie od formalnej kolejności pokrewieństwa). Przy ocenie dotkliwości krzywdy powinno się uwzględniać w szczególności charakter więzów rodzinnych między zmarłym a osobą występującą z roszczeniem o zadośćuczynienie. Zadośćuczynienie może ulec zmniejszeniu ze względu na przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub powiększenia szkody. Zadośćuczynienie stanowi jednorazowe świadczeniem pieniężnym. Ze względu na to, że termin wymagalności zadośćuczynienia nie jest określony, staje się ono wymagalne niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do zapłaty (art. 455 k.c.)

5
/ 5
(liczba głosów: 
1
)
Twoja ocena

Wszelkie materiały znajdujące się na niniejszej stronie zamieszczone są w jedynie w celu informacyjnym i nie mogą być traktowane jako porada prawna w żadnej konkretnej sprawie, aczkolwiek dokładamy wszelkich starań, aby informacje tu zawarte były kompletne, prawdziwe i aktualne.

Właściciel portalu nie ponosi odpowiedzialności za żadne stwierdzenie zawarte w treści niniejszej strony, jak również za ewentualne błędy lub braki w zamieszczonych materiałach, ani też za ewentualne rezultaty działań podjętych w oparciu o nie. Odwiedzający niniejszą witrynę powinni zasięgnąć indywidualnej porady prawnej we wszystkich sprawach w jakikolwiek sposób odnoszących się do ich praw i obowiązków.

Bardzo prawdopodobne, że odpowiedź na nurtujące cię pytanie znajduje się już w naszej bazie. Sprawdź to! W tym celu w okienku poniżej opisz hasłowo swój problem – postaraj się ograniczyć do trzech–czterech słów. Jeżeli wynik będzie negatywny, zadaj pytanie, korzystając z formularza.

Zadaj pytanie

Nasi eksperci dołożą wszelkich starań, aby szybko odpowiedzieć na Twoje pytanie. Mimo to w niektórych przypadkach czas oczekiwania na odpowiedź może wynosić od kilku do kilkunastu dni. Redakcja zastrzega sobie prawo niepublikowania pytań zadawanych wielokrotnie lub tych, na które odpowiedzi pojawiły się już w serwisie.

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Ok, rozumiem.