Potrącenie (inaczej: kompensata) to sposób na proste i szybkie rozliczenie pomiędzy dwoma osobami (stronami), które mają wobec siebie wzajemne długi. Bez potrącenia każda ze stron musiałaby spłacić swój dług w pełnej wysokości. Jeśli strony korzystają z potrącenia zapłaci tylko ta, która jest winna więcej, i to nie całą kwotę, a jedynie różnicę kwotową pomiędzy wzajemnymi zobowiązaniami. Wszystko jasne, prawda?

Opisana konstrukcja wydaje się dość oczywista i użyteczna, ale dla poprawnego korzystania z niej niezbędna jest wiedza na temat prawnych warunków, jakie muszą zostać spełnione, aby potrącenie wierzytelności było uznane za skuteczne. Przepisy prawne dotyczące potrącenia mają charakter względnie obowiązujący, co oznacza, że strony mogą ustalić zasady potrącenia w inny niż opisany w przepisach prawa sposób, tak, aby jak najlepiej im odpowiadało.

Prawne warunki dokonania kompensaty

Warunki kompensaty regulują przepisy polskiego kodeksu cywilnego (art. 498 – 505 kc). Podstawowym warunkiem do dokonania kompensaty jest to, żeby dwie strony (osoby) były w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami oraz żeby przedmiotem obu wierzytelności były:

  • pieniądze, lub
  • rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku – np. samochód osobowy określonej klasy, ale już nie konkretny samochód o oznaczonym numerze rejestracyjnym

Dodatkowo kodeks wymaga jeszcze, żeby:

  • obie wierzytelności były wymagalne – przy wierzytelnościach pieniężnych oznacza to, że nadszedł termin wymagalności, czyli zapłaty
  • obie wierzytelności mogły być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym

Dwa ostatnie warunki mogą zostać zmienione przez strony, np. strony mogą się umówić, że potrącają sobie wzajemnie wierzytelności, których termin zapłaty jeszcze nie nadszedł. Warto jednak pamiętać, że na odstępstwa tj. ustalenia inne niż wynikające z przepisów muszą się zgodzić obie strony.  

Jak przeprowadza się kompensatę? Oświadczenie o potrąceniu wierzytelności

Potrącenie polega na złożeniu oświadczenia drugiej stronie np.

Potrącam moją wierzytelność wynikającą z umowy pożyczki na kwotę 1 000 zł z Pańską wierzytelnością wynikającą z czynszu najmu w wysokości 700 zł. W związku z czym obie wierzytelności umarzają się o 700 zł i pozostaje Panu do zapłaty 300 zł tytułem zwrotu pożyczki na moją rzecz.

Kompensata staje się skuteczna, o ile to oświadczenie dotrze do drugiej strony w taki sposób, by mogła się z nim zapoznać (art. 61 kc). Złożenie oświadczenia jest jedyną formalnością, której trzeba dopełnić. Nie jest potrzebna akceptacja drugiej strony.

Potrącenie wierzytelności niewymagalnych

Potrącenie może też zostać dokonane umownie, tj. kiedy obie strony zgodzą się na potrącenie. W takim przypadku można umawiać się na potrącenie np. wierzytelności niewymagalnych.

Skutek potrącenia wierzytelności

Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 kodeksu cywilnego). W przypadku wierzytelności pieniężnych oznacza to, że kwotę niższej wierzytelności odejmuje się od wyższej i wierzytelności „kasują się” do kwoty niższej wierzytelności i wierzytelność niższa wygasa w całości (uznaje się ją za zaspokojoną - spłaconą), a wierzytelność wyższa wygasa w części równej wierzytelności niższej. Pozostała, nie objęta potrąceniem część wierzytelności wyższej powinna być rozliczona. Ilustruje to poniższy przykład:

  • A powinien płacić B czynsz najmu w wysokości 700 zł
  • B pożyczył od A 1 000 zł
  • A nie zapłacił B czynszu najmu za styczeń tylko złożył B oświadczenie o potrąceniu wierzytelności

    Skutki:
    • A nie musi już płacić 700 zł czynszu najmu (prawo uznaje, że została zapłacona)
    • B musi zwrócić już tylko 300 zł pożyczki

Moc wsteczna potracenia wierzytelności 

Potrącenie (czyli wzajemne „kasowanie”) wierzytelności ma moc wsteczną: sztucznie uznaje się, że nastąpiło w pierwszym możliwym momencie.
Aby łatwiej zrozumieć zależności przeanalizuj poniższy przykład:

  • A powinien płacić B czynsz najmu w wysokości 700 zł miesięcznie do 15 dnia każdego miesiąca
  • B pożyczył od A 1 000 zł i zobowiązał się zwrócić pożyczkę do 1.01.2016 r., ale nie spłacił
  • A nie zapłacił B czynszu najmu za styczeń
  • 1.02.2016 r. A potrącił swoją wierzytelność z umowy pożyczki z wierzytelnością B o czynsz

    Skutki:
    • B pozostało do spłaty 300 zł pożyczki
    • wierzytelność B o zapłatę czynszu za styczeń wygasła
    • momentem wygaśnięcia wierzytelności był 15.01.2016 r. (mimo, że potrącenie zostało dokonane pół miesiąca później)

Moc wsteczna potrącenia:

1. pozwala uniknąć płacenia odsetek

2. daje możliwość potrącenie wierzytelności przedawnionych

Warunkiem dla dokonania potrącenia jest tylko to, by istniał taki moment czasowy, w którym obie wierzytelności były wymagalne (do zapłaty) i wierzytelność wcześniejsza nie była przedawniona (oczywiście strony mogą złagodzić te wymagania umownie).

Kiedy potrącenia są zabronione?

Nie mogą być umorzone przez potrącenie:

  • wierzytelności nieulegające zajęciu czyli takie, których nie może zająć komornik w postępowaniu egzekucyjnym, np. świadczenia z pomocy społecznej - zasiłki, czy świadczenia z ubezpieczeń osobowych – odszkodowanie za wypadek przy pracy
  • wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania np. alimenty, renta wynikająca z umowy
  • wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych np. odszkodowanie za zniszczenie samochodu w wypadku od sprawcy, odszkodowanie lub zadośćuczynienie dla ofiary napadu

Ograniczenia nie mają charakteru bezwzględnego, tzn. wierzytelności te mogą być potrącone za zgodą wierzyciela, który jest uprawniony z tytułu chronionych wierzytelności, w szczególności, gdy  wierzyciel ten złoży oświadczenie o potrąceniu wierzytelności chronionej.

Podsumowując, potrącenie wierzytelności może stanowić prosty i szybki sposób na rozliczenie się z wierzycielem. Stanowczo warto z niego korzystać, jeśli druga strona ma kłopoty finansowe i nie wiadomo, czy będzie w stanie nam zapłacić. To pozwoli uniknąć takiej sytuacji, w której sami musimy komuś zapłacić, a nie możemy doczekać się na wpłatę od dłużnika.

5
/ 5
(liczba głosów: 
2
)
Twoja ocena

Autor:

„A.Wojtas” Kancelaria Prawna

„A.Wojtas” Kancelaria Prawna od 2009 roku świadczy usługi prawne dla klientów indywidualnych i przedsiębiorstw.

Od początku swej działalności podstawową wartością kancelarii jest jakość wykonywanych usług. Staramy się obejmować naszych klientów ochroną prowadzonych przez nich działalności.

„A.Wojtas” Kancelaria Prawna świadczy również usługi windykacyjne obejmujące zarówno ochronę wierzycieli, jak i dłużników. Mamy doświadczenie we współpracy z największymi podmiotami windykacyjnymi w Europie, ale chronimy też osoby, przeciw którym prowadzone są działania windykacyjne. Naszą pracę cechuje duża efektywność, wynikająca z jakości oraz indywidualnego podejścia do każdej zleconej nam sprawy. Więcej na: www.awojtas.pl

Ada

13.05.2018 10:55

Obie wierzytelności nie muszą być zaskarżalne (możliwość dochodzenia przed sądem lub innym organem) a tylko jedna- wierzytelność osoby która dokonuje potrącenia.

Monika

25.10.2017 12:19

Bardzo pouczające:)daje do myślenia.

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Ok, rozumiem.