Kiedy kontrahent opóźnia się z zapłatą należności pieniężnej, wierzyciel może dochodzić od niego dodatkowej sumy za tę zwłokę. Wystarczy, że użyje do tego odsetek ustawowych, chyba że strony przewidziały odsetki umowne.
Pokaż więcej
Porady prawne online nawet w 24h

Jak działają odsetki ustawowe za opóźnienie?

Odsetki ustawowe za opóźnienie to rodzaj odszkodowania, gdy druga strona kontraktu nie spełni na czas oznaczonego świadczenia pieniężnego. Na ich stosowanie zezwala art. 491 kodeksu cywilnego. Należą się one w wysokości ustawowej, jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona. 

Ile wynoszą odsetki ustawowe? Są one równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) i 5,5 punktów procentowych (pp). Jeśli jednak wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stawki.

Zgodnie z art. 491 § 1 kc odsetki ustawowe za opóźnienie należą się nawet wtedy, gdy wierzyciel nie poniósł żadnych strat w wyniku przesuniętego terminu zapłaty. Wolno się ich domagać także wówczas, gdy dłużnik nie odpowiada za tę zwłokę. 

Odsetki ustawowe za opóźnienie - przykład

Awaria systemu zablokowała w banku dostęp do kont i operacji finansowych i zlecony wcześniej przelew został zrealizowany z trzydniowym poślizgiem. Niedogodność wierzyciela polegała więc tu na tym, że na czas nie otrzymał swoich pieniędzy. Za te 3 dni opóźnienia ma prawo dochodzić odsetek ustawowych.

Odsetki ustawowe 2021

O taki rodzaj odszkodowania może wystąpić każdy, kto ma opóźnioną jakąś zapłatę. Skorzystają więc z tego zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Ten, kto zaczyna naliczać odsetki, nie musi nawet o tym powiadamiać kontrahenta, że to robi.

Odsetki ustawowe za opóźnienie 2021

Ile wynoszą odsetki ustawowe w 2021 r.? Do 6 października było to 5,6 proc. w skali roku. 

Ponieważ od 7 października 2021 r. wzrosła stopa referencyjna NBP do 0,5 proc. (poprzednio 0,1 proc.), a według niej m.in. ustala się wysokość tych odsetek, to obecnie wynoszą one 6 proc. (0,5 proc. + 5,5 pp według art. 491 § 2 kodeksu cywilnego). 

Nową wysokość odsetek stosuje się od dnia, kiedy wchodzi w życie uchwała Rady Polityki Pieniężnej (RPP), która zmieniła wysokość stopy referencyjnej. Minister sprawiedliwości ogłasza, w obwieszczeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych. W nim tylko potwierdza, z opóźnieniem w stosunku do uchwały RPP, ich wysokość. To dotyczące aktualnych odsetek zostało opublikowane 18 października 2021 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, M.P. z 2021 r., poz. 953).

Odsetki ustawowe 2020 

Zróbmy krok wstecz. Ustawowe odsetki za opóźnienie w 2020 r. zmieniały się kilkakrotnie za sprawą częstych obniżek stóp procentowych NBP. Ponieważ malała stopa referencyjna NBP, to powodowała coraz niższe stawki ustawowych odsetek za opóźnienie. 

Do 17 marca 2020 r. wynosiły one 7 proc. w stosunku rocznym. Od 18 marca do 8 kwietnia spadły do 6,5 proc. Od 9 kwietnia do 28 maja ustawowe odsetki 2020 obniżyły się o kolejne 0,5 pp i wynosiły 6 proc. Od 29 maja 2020 r. aż do 6 października 2021 r. ich poziom był stabilny: 5,6 proc.

Odsetki ustawowe w 2019

W 2019 r. odsetki ustawowe nie zmieniły się ani razu. Wynosiły 7 proc. w stosunku rocznym i taką wartość miały od 1 stycznia 2016 r.

Maksymalne odsetki za opóźnienie w 2021 r.

Artykuł 481 § 2 [1] k.c. dopuszcza ustalenie maksymalnej wysokości odsetek za opóźnienie. Nie mogą one jednak w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności poziomu odsetek ustawowych za opóźnienie. Są to tzw. odsetki maksymalne za opóźnienie. To oznacza, że obecnie wynoszą one 12 proc., bo 2 x 6 proc. 

To, co strony zapisały w umowie, nie może wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie. Nawet wtedy, gdy wybiorą prawo innego kraju. W takim przypadku stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

Wysokość odsetek ustawowych - wzór na obliczenie

Aby obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie, trzeba przede wszystkim znać liczbę dni zwłoki. Odpowiednie wartości podstawia się do takiego wzoru:

kwota zaległości X liczba dni zwłoki X stopa odsetek ustawowych

------------------------------------------------------------------------------------------

365


gdzie 365 oznacza liczbę dni danego roku, bo taką stosuje się przy obliczaniu odsetek zgodnie z art. 114 k.c.

Jeśli w analizowanym okresie odsetki miałyby różną wysokość, tak jak np. w 2020 r. czy 2021 r., liczy się je oddzielnie dla każdego ich poziomu (i dat, kiedy występowały). Następnie kwoty wynikające z opóźnienia sumuje się. 

Automatyczne kalkulatory liczą odsetki z podziałem na ich wysokość i precyzyjnie zaznaczają to datami. Zainteresowany nawet nie musi znać, kiedy się one zmieniały.

Przykład jak wykorzystać w praktyce wzór na wysokość odsetek ustawowych

Jeśli dłużnik zalega z kwotą 1000 zł przez 60 dni, to przy obecnej 6-proc. stopie odsetek ustawowych powinien dodatkowo zapłacić wierzycielowi 9,86 zł za opóźnienie.


1000 PLN X 60 dni X 6%

------------------------------------------------------------------------------------------ = 9.86 PLN

365


Przydatne kalkulatory odsetek ustawowych

Wartość odsetek ustawowych można ustalić, gdy skorzysta się z gotowych kalkulatorów. Publikuje je wiele stron o tematyce finansowej.

Należne odsetki ustawowe kalkulatory policzą, gdy wpisze się zakres dat i kwotę zobowiązania. Odsetki naliczają się od dnia, który przypada po terminie płatności. Automatyczne liczydła zaokrąglają przy tym wynik końcowy do dwóch miejsc po przecinku. 

Gdy wskaże się bardziej szczegółowe dane, rachunki uwzględnią też np. odsetki z czynności prawnych (kapitałowe), które są formą wynagrodzenia za korzystanie z obcego kapitału - pożyczek lub kredytów. Jeśli strony nie ustalą wysokości odsetek od czynności prawnych, należą się te ustawowe z art. 359 kodeksu cywilnego. To suma stopy referencyjnej NBP i 3,5 pp.

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych

Odsetki ustawowe z kodeksu cywilnego mogą stosować między sobą np. osoby fizyczne. Jeśli jednak stronami umowy są przedsiębiorcy, odnoszą się do nich zasady i odsetki, które określa ustawa z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 424; dalej: ustawa). 

Obejmuje ona wyłącznie transakcje przedsiębiorców krajowych, zagranicznych, osób wykonujących wolny zawód oraz podmiotów publicznych.

Aby więc zastosować ten rodzaj odsetek, wierzytelności kontrahentów muszą wynikać z umów, które: 

  • są odpłatne,

  • dotyczą dostawy towarów lub świadczenia usług, czyli m.in. przeniesienia praw do rzeczy,

  • strony zawarły w związku z wykonywaną działalnością.

Zgodnie z art. 11b ustawy do ustalenia wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych stosuje się stopę referencyjną NBP, która obowiązuje:

  • 1 stycznia - do odsetek należnych od 1 stycznia do 30 czerwca,

  • 1 lipca - do odsetek należnych od 1 lipca do 31 grudnia.

Wynoszą one odpowiednio dla dłużników, którzy są:

  • publicznymi podmiotami leczniczymi - stopa referencyjna NBP z 1 lipca 2021 r. + 8 pp (obecnie 8,1 proc.),

  • innymi niż publiczny podmiot leczniczy - stopa referencyjna NBP z 1 lipca 2021 r. + 10 pp (obecnie 10,1 proc.). 

Potwierdza to z obwieszczenie ministra rozwoju, pracy i technologii z 25 czerwca 2021 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (M.P. z 2021 r., poz. 591).


3.7
/ 5
(liczba głosów: 
3
)
Twoja ocena

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo