Kiedy kontrahent opóźnia się z zapłatą należności pieniężnej, wierzyciel może dochodzić od niego dodatkowej sumy za tę zwłokę. Wystarczy, że użyje do tego odsetek ustawowych, chyba że strony przewidziały odsetki umowne. Najnowsze ogłoszone stawki obowiązują od 8 września 2022 roku.
Pokaż więcej

Odsetki ustawowe

Analizując odsetki ustawowe za opóźnienie należy rozróżnić je od odsetek kapitałowych (omawiamy je w dalszej części tego artykułu). Oba rodzaje to odsetki ustawowe, a więc gwarantowane przez polskie prawo.

Odsetki ustawowe za opóźnienie - zgodnie z nazwą - są należne za nieterminową spłatę wierzytelności. O taki rodzaj zadośćuczynienia może wystąpić każdy, kto ma opóźnioną jakąś zapłatę. Skorzystają więc z tego zarówno przedsiębiorcy, jak i osoby, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Ten, kto zaczyna naliczać odsetki, nie musi nawet o tym powiadamiać kontrahenta, że to robi.

Jak działają odsetki ustawowe za opóźnienie?

Zgodnie z art. 481 § 1kc odsetki ustawowe za opóźnienie należą się nawet wtedy, gdy wierzyciel nie poniósł żadnych strat w wyniku przesuniętego terminu zapłaty. Wolno się ich domagać także wówczas, gdy dłużnik nie odpowiada za tę zwłokę.

Odsetki ustawowe za opóźnienie - przykład

Awaria systemu zablokowała w banku dostęp do kont i operacji finansowych i zlecony wcześniej przelew został zrealizowany z trzydniowym poślizgiem. Niedogodność wierzyciela polegała więc tu na tym, że na czas nie otrzymał swoich pieniędzy. Za te 3 dni opóźnienia ma prawo dochodzić odsetek ustawowych.

Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie?

Co do zasady są one równe sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (NBP) i 5,5 punktów procentowych (dalej: pp). Jeśli jednak wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stawki.

Odsetki ustawowe za opóźnienie 2022 - aktualne stawki

Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie w roku 2022? Obecnie ich wysokość to 12,25 proc., a wynika ona z sumowania aktualnej stopy referencyjnej NBP (6,75 proc.) oraz 5,5 punktów procentowych. Najnowsza, aktualna stopa referencyjna w wysokości 6,75 proc. obowiązuje od 8 września 2022 r. i została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym NBP, jako pozycja 16. Zastąpiła ona obowiązującą wcześniej stopę referencyjną w wysokości 6,50 proc., która obowiązywała od 8 lipca 2022 r. Pełne zestawienie ostatnich zmian stóp procentowych publikujemy poniżej w formie tabeli.

Odsetki ustawowe za opóźnienie a odsetki kapitałowe

Z kolei odsetki kapitałowe są liczone - zgodnie z art. 359 § 2kc – jako suma stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych. Aktualnie odsetki kapitałowe wynoszą 10,25 proc., które wynikają z sumowania wartości 6,75 proc. + 3,5pp.

Odsetki ustawowe za opóźnienie 2021

Sytuacja z wysokością stóp procentowych pod koniec roku 2021 była dynamiczna, mogła więc powodować zamieszanie. Odsetki ustawowe za opóźnienie w ostatnim kwartale 2021 r. zmieniały się aż trzykrotnie. Od 9 grudnia 2021 r. do 4 stycznia 2022 r. wynosiły one 7,25 proc., a wynikało tak z faktu, że stopa referencyjna NBP była równa w tym czasie 1,75 proc. Zmiany wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w ujęciu zbiorczym prezentujemy w tabeli poniżej.

Wyższe wartości odsetek to m.in. skutek rosnącej inflacji. W odpowiedzi na nią Rada Polityki Pieniężnej (RPP) reaguje podniesieniem stóp procentowych. To o tyle nadzwyczajne, że wcześniej – przez niemal półtora roku, czyli do 6 października 2021 r., odsetki za opóźnienie wynosiły 5,6 proc. w skali roku.

To ruch przeciwny do znanego w ostatnich latach, kiedy malała inflacja i odsetki ustawowe. Tendencja zwyżkowa sprawia, że obie te wartości (zarówno odsetki ustawowe za opóźnienie, jak i kapitałowe) systematycznie rosną.

TABELA: Zmiany wysokości odsetek ustawowych i za opóźnienie w 2022, 2021 i 2020 r.

Odsetki za opóźnienie 

Odsetki kapitałowe 

Kiedy obowiązują/obowiązywały? 

Jaka jest podstawa prawna? 

12,25 proc.

10,25 proc.

od 8 września 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 16

12,00 proc.

10,00 proc.

od 8 lipca 2022 r. do 7 września 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 15

11,50 proc.

9,50 proc.

od 9 czerwca 2022 r. do 7 lipca 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 13

10,75 proc.

8,75 proc.

od 6 maja 2022 r. do 8 czerwca 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 11

10,00 proc.

8,00 proc.

od 7 kwietnia 2022 r. do 5 maja 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 9

9,00 proc.

7,00 proc.

od 9 marca 2022 r. do 6 kwietnia 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 5

8,25 proc.

6,25 proc.

od 9 lutego 2022 r. do 8 marca 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 3

7,75 proc.

7,75 proc.

od 5 stycznia 2022 r. do 8 lutego 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r., poz. 1

7,25 proc. 

5,25 proc. 

od 9 grudnia 2021 r. do 4 stycznia 2022 r.

Dziennik Urzędowy NBP z 2021 r., poz. 17 

6,75 proc. 

4,75 proc. 

od 4 listopada do 8 grudnia 2021 r. 

Dziennik Urzędowy NBP z 2021 r., poz. 15 

6,0 proc. 

4,0 proc. 

od 7 października do 3 listopada 2021 r. 

Dziennik Urzędowy NBP z 2021 r., poz. 13 

5,6 proc. 

3,6 proc. 

od 29 maja 2020 r. do 6 października 2021 r. 

Dziennik Urzędowy NBP z 2020 r., poz. 10 

Nową wysokość odsetek stosuje się od dnia, kiedy wchodzi w życie uchwała RPP, która zmienia poziom stopy referencyjnej. Minister sprawiedliwości ogłasza wysokość odsetek ustawowych w obwieszczeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. W nim tylko potwierdza, z opóźnieniem w stosunku do uchwały RPP, ile one aktualnie wynoszą.

Minister sprawiedliwości wydał obwieszczenie w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie z dnia:

  • 22 lipca 2022 r., (M.P. z 2022 r., poz. 710)
  • 4 lipca 2022 r., (M.P. z 2022 r., poz. 673)
  • 1 czerwca 2022 r. (M.P. z 2022 r., poz. 586)
  • 11 maja 2022 r. (M.P. z 2022 r., poz. 482),
  • 28 marca 2022 r. (M.P. z 2022 r., poz. 375), 
  • 23 lutego 2022 r. (M.P. z 2022 r., poz. 285),
  • 24 stycznia 2022 r. (M.P. z 2022 r., poz. 109),
  • 28 grudnia 2021 r. (M.P. z 2021 r., poz. 1202),
  • 29 listopada 2021 r. (M.P. z 2021 r., poz. 1097),
  • 18 października 2021 r. (M.P. z 2021 r., poz. 953).

Odsetki ustawowe 2020

Zróbmy krok wstecz. Ustawowe odsetki za opóźnienie w 2020 r. zmieniały się kilkakrotnie za sprawą częstych obniżek stóp procentowych NBP. Ponieważ malała stopa referencyjna NBP, to powodowała coraz niższe stawki ustawowych odsetek za opóźnienie.

Do 17 marca 2020 r. wynosiły one 7 proc. w stosunku rocznym. Od 18 marca do 8 kwietnia spadły do 6,5 proc. Od 9 kwietnia do 28 maja ustawowe odsetki 2020 obniżyły się o kolejne 0,5pp i wynosiły 6 proc. Od 29 maja 2020 r. aż do 6 października 2021 r. ich poziom był stabilny: 5,6 proc.

Odsetki ustawowe w 2019

W 2019 r. odsetki ustawowe nie zmieniły się ani razu. Wynosiły 7 proc. w stosunku rocznym i taką wartość miały od 1 stycznia 2016 r.

Maksymalne odsetki za opóźnienie w 2022 r.

Artykuł 481 § 2 [1] kc dopuszcza ustalenie maksymalnej wysokości odsetek za opóźnienie. Nie mogą one jednak w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności poziomu odsetek ustawowych za opóźnienie. Są to tzw. odsetki maksymalne za opóźnienie.
To oznacza, że:
do 4 stycznia 2022 r. wynosiły one 14,5 proc., bo 2 x 7,25 proc.,
do 8 lutego 2022 r.  wynosiły 15,5 proc., bo 2 x 7,75 proc,
do 8 marca 2022 r. wynosiły 16,5 proc., bo 2 x 8,25 proc.,
do 6 kwietnia 2022 r. wynosiły 18 proc., bo 2 x 9 proc.,
do 5 maja 2022 r. wynosiły 20 proc., bo 2 x 10 proc.,
do 8 czerwca 2022 r. wynosiły 21,50 proc., bo 2x10,75 proc.,
do 7 lipca 2022 r. wynosiły 23,00 proc., bo 2x11,50 proc., 
do 7 września 2022 r. wynosiły, 24,00 proc., bo 2x12,00 proc.
Aktualne maksymalne odsetki za opóźnienie wynoszą 24,50 proc., bo 2x12,25 proc. Obowiązują od 8 września 2022 r. 

To, co strony zapisały w umowie, nie może wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie. Nawet wtedy, gdy wybiorą prawo innego kraju. W takim przypadku stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

Wysokość odsetek ustawowych - wzór na obliczenie

Aby obliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie, trzeba przede wszystkim znać liczbę dni zwłoki. Odpowiednie wartości podstawia się do takiego wzoru:

kwota zaległości X liczba dni zwłoki X stopa odsetek ustawowych
------------------------------------------------------------------------------------------
365
gdzie 365 oznacza liczbę dni danego roku, bo taką stosuje się przy obliczaniu odsetek zgodnie z art. 114kc.

Jeśli w analizowanym okresie odsetki miałyby różną wysokość, tak jak np. w 2020 r. czy 2021 r., liczy się je oddzielnie dla każdego ich poziomu (i dat, kiedy występowały). Następnie kwoty wynikające z opóźnienia sumuje się.

Automatyczne kalkulatory liczą odsetki z podziałem na ich wysokość i precyzyjnie zaznaczają to datami. Zainteresowany nawet nie musi znać, kiedy się one zmieniały.

Przykład jak wykorzystać w praktyce wzór na wysokość odsetek ustawowych

Jeśli dłużnik zalega z kwotą 1000 zł przez 60 dni, to przy np. 12-proc. stopie odsetek ustawowych powinien dodatkowo zapłacić wierzycielowi 19,73 zł za opóźnienie.

1000 PLN X 60 dni X 12%
------------------------------------------------------------------------------------------ = 19.73 PLN
365

Przydatne kalkulatory odsetek ustawowych

Wartość odsetek ustawowych można ustalić, gdy skorzysta się z gotowych kalkulatorów. Publikuje je wiele stron o tematyce finansowej.

Należne odsetki ustawowe kalkulatory policzą, gdy wpisze się zakres dat i kwotę zobowiązania. Odsetki naliczają się od dnia, który przypada po terminie płatności. Automatyczne liczydła zaokrąglają przy tym wynik końcowy do dwóch miejsc po przecinku.

Gdy wskaże się bardziej szczegółowe dane, rachunki uwzględnią też np. odsetki z czynności prawnych (kapitałowe), które są formą wynagrodzenia za korzystanie z obcego kapitału - pożyczek lub kredytów. Jeśli strony nie ustalą wysokości odsetek od czynności prawnych, należą się te ustawowe z art. 359 kodeksu cywilnego. Jak wspomnieliśmy powyżej, to suma stopy referencyjnej NBP i 3,5pp.

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych - zasady i aktualne stawki

Odsetki ustawowe z kodeksu cywilnego mogą stosować między sobą np. osoby fizyczne. Jeśli jednak stronami umowy są przedsiębiorcy, odnoszą się do nich zasady i odsetki, które określa ustawa z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 424; dalej: ustawa).

Obejmuje ona wyłącznie transakcje przedsiębiorców krajowych i zagranicznych, osób wykonujących wolny zawód oraz podmiotów publicznych.

Aby więc zastosować ten rodzaj odsetek, wierzytelności kontrahentów muszą wynikać z umów, które:

  • są odpłatne,
  • dotyczą dostawy towarów lub świadczenia usług, czyli m.in. przeniesienia praw do rzeczy,
  • strony zawarły w związku z wykonywaną działalnością.

Zgodnie z art. 11b ustawy do ustalenia wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych stosuje się stopę referencyjną NBP, która obowiązuje:

  • 1 stycznia danego roku - do odsetek należnych od 1 stycznia do 30 czerwca tego samego roku,
  • 1 lipca danego roku - do odsetek należnych od 1 lipca do 31 grudnia tego samego roku.

W pierwszej połowie 2022 roku wynosiły one odpowiednio dla dłużników, którzy są:

  • publicznymi podmiotami leczniczymi - 9,75 proc. (bo stopa referencyjna NBP z 1 stycznia 2022 r. + 8pp),
  • innymi niż publiczny podmiot leczniczy - 11,75 proc. (bo stopa referencyjna NBP z 1 lipca 2022 r. + 10pp).

Potwierdzało to obwieszczenie ministra rozwoju, pracy i technologii z 31 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (M.P. z 2022 r., poz. 8).

Aktualne odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, które obowiązują od 1 lipca do 31 grudnia 2022 r. wynoszą:

      • 14,00 proc. dla publicznych podmiotów leczniczych (bo jest to suma stopy referencyjnej NBP z 1 lipca 2022 r. i 8pp)
      • 16,00 proc. dla innych podmiotów niż publiczny podmiot leczniczy (bo tu dodaje się stopę referencyjną NBP z 1 lipca 2022 r. i 10pp).
      • Tak wynika z obwieszczenia ministra rozwoju, pracy i technologii z 27 czerwca 2022 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (M.P. z 2022 r., poz. 636).

Podstawa prawna

        • Dziennik Urzędowy NBP z 2021 r.
        • Dziennik Urzędowy NBP z 2022 r.
3.7
/ 5
(liczba głosów: 
26
)
Twoja ocena

Nasi Partnerzy

logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo
logo